Traditie sinds 1785 – meer dan 241 jaar geschiedenis
Route plannen metPrivacy-informatie:
Externe kaartdienst – wanneer u op de link klikt, verlaat u onze website. Het privacybeleid van Google Maps is dan van toepassing. Meer informatie vindt u in ons privacybeleid.
Vandaag staat ons hotelbedrijf met 8 kamers centraal. Waar onze hotelgasten nu overnachten, kwamen meer dan 241 jaar geleden al dorpsbewoners, koetsiers en reizigers binnen. Deze pagina vertelt de geschiedenis van de Goldener Ochsen met herberg, slagerij, landbouw en later het hotelbedrijf.
Deze pagina bundelt historische foto’s, eigenaars, gebouwgeschiedenis, oude documenten en belangrijke gegevens over de ontwikkeling van de Goldener Ochsen in Göppingen-Hohenstaufen.
Naam: Hotel Goldener Ochsen / vroeger Gasthaus zum Ochsen
Plaats: Göppingen-Hohenstaufen, Ailstraße 1
Gedocumenteerd begin van de historische “Ochsen”: 1785
Vroege bekende vermelding: 1804 als “Ochsenwirt” Georg Dannenmann
Historisch gebruik: herberg, slagerij, landbouw en later hotelbedrijf
Vandaag: klein hotel met 8 kamers in Göppingen-Hohenstaufen; de actieve slagerij ligt momenteel om personele redenen stil; het restaurant heeft geen regelmatige openingstijden en bediening is afhankelijk van beschikbaarheid en personele bezetting
Inhoudelijk gecontroleerd op 27 september 2026
Deze pagina geeft het overzicht van foto’s, eigenaars, gebouwgeschiedenis en belangrijke kerngegevens. Voor de vroege periode tot het einde van de 19e eeuw is er daarnaast de uitgebreide geschiedenis van de Goldener Ochsen vóór 1900. De ontwikkeling in de 20e en 21e eeuw – met landbouw tot 1960, slagerij, hotelbedrijf, moderniseringen en familiebedrijf – wordt behandeld op Geschiedenis van de Goldener Ochsen vanaf 1900.
De Ochsen is al generaties lang een familiebedrijf. Veel details uit akten, protocollen en archiefstukken laten zien dat dit steeds een plek was om aan te komen, te eten en elkaar te ontmoeten. Die houding bepaalt het karakter van het huis tot op de dag van vandaag.
Onderzoek in de bronnen van het plaatselijke archief van Hohenstaufen en in ander historisch materiaal laat zien dat de Ochsen een goed te volgen bouw- en bedrijfsgeschiedenis van ongeveer 241 jaar heeft.
Veel details worden zichtbaar in akten, protocollen en archiefstukken en vertellen over slagerij, herbergbedrijf en dorpsleven als sociaal middelpunt.
De geschiedenis van ons traditionele huis begint met de historische “Ochsen”, die sinds 1965 de naam “Goldener Ochsen” draagt.
Voor de datering is een gebouwtaxatieprotocol uit 1865 bijzonder belangrijk. Het noemt het toenmalige woon- en bedrijfsgebouw uitdrukkelijk “alt Ochsen 80 Jahre”. Deze vermelding vormt een aanvullende historische bevestiging van de reeds voor 1785 gedocumenteerde geschiedenis van de “Ochsen”.
Het jaar 1785 is het vaststaande beginpunt van de traceerbare geschiedenis van de historische “Ochsen”. Oudere wortels van gastvrijheid op deze plek zijn mogelijk, maar zijn tot dusver niet met dezelfde zekerheid aangetoond. De vroege ontwikkeling van het huis als herberg, slagerij, landbouw- en bevoorradingsbedrijf wordt uitgebreider behandeld op Geschiedenis vóór 1900.
Wanneer nieuwe techniek haar intrede doet, wordt die in advertenties en registers vaak nadrukkelijk vermeld. Dat zien we ook bij ons huis: in overgeleverde deelnemers- en adresregisters en op historisch reclamemateriaal staat “Gasthaus und Metzgerei z. Ochsen” in Hohenstaufen met de vermelding “Telefon Nr. 2”.
Dat is een sterke aanwijzing dat telefonische bereikbaarheid toen als bijzonder werd beschouwd en bewust werd benadrukt. Historisch is voorzichtigheid nodig: zulke korte nummers waren vaak lokaal of aan het toenmalige telefoonnet gekoppeld.
Dat vergelijkbare korte nummers ook elders konden voorkomen, is daarom geen tegenspraak. Voor Hohenstaufen blijft het kernpunt dat de “Ochsen” daar met een zeer vroeg, kort telefoonnummer is gedocumenteerd en geadverteerd.
Ook de ontwikkeling van het telefoonnummer door de decennia heen is goed zichtbaar: latere vormen als 262 en uiteindelijk 8062 zijn overgeleverd. Onder +49 7165 8062 is ons huis nog altijd persoonlijk bereikbaar.
Een andere bekende notitie waarin de naam “Ochsen” uitdrukkelijk voorkomt, dateert van 15 september 1804. Op die dag verkocht de Hohenstaufense burger Mateus Bidlingmaier akkers aan de toenmalige “Ochsenwirt” Georg Dannenmann.
Van akker tot tafel: landbouw, veehouderij, slagerij, herbergbedrijf en praktische zelfvoorziening hoorden lange tijd nauw bij elkaar en bepaalden de Goldener Ochsen over meerdere generaties.
Al vroeg was de “Ochsen” een veelzijdig bedrijf en een ontmoetingsplaats voor reizigers, koetsiers en dorpsbewoners.
De geschiedenis van de herberg bestaat niet alleen uit foto’s en verhalen, maar ook uit zeer concrete officiële ruimtebeschrijvingen. Een terras van de Ochsen is al voor 1906 aantoonbaar gedocumenteerd. Latere vergunningen laten zien dat buitenbediening, zaalgebruik en logies gedurende tientallen jaren vaste onderdelen van het bedrijf waren.
Een vergunning uit 1938, die verwijst naar de bestaande vergunning van 21 januari 1920, noemt één hoofdgelagkamer en twee nevenkamers op de begane grond, een zaal en twee verdere kamers op de eerste verdieping, daarnaast een horecatuin en een terras en twee gastenkamers op de tweede verdieping. Daarmee is de toenmalige Ochsen officieel herkenbaar als herberg met verschillende ruimtes, zaalbedrijf, buitenhoreca en logies.
Bewaard gebleven ruimtelijke structuur: de in de historische vergunningen beschreven indeling van de begane grond is tot vandaag bewaard gebleven. De toenmalige hoofdgelagkamer vormt nog steeds de eigenlijke restaurantruimte. Ook de twee bijbehorende nevenkamers bestaan nog; de ruimtes zijn in de loop van de decennia gemoderniseerd, maar hun fundamentele ligging bleef behouden.
De grotere nevenkamer kan tegenwoordig door een grote vouwwand van het restaurant worden afgescheiden of ermee worden samengevoegd tot één grotere ruimte. Vanuit de grotere nevenkamer leidt nog een deur naar het kleinere kamertje.
Dit ongeveer 15 tot 16 m² grote kamertje bestaat eveneens nog. Volgens de familieoverlevering werd het vroeger het “Kutscherstüble” genoemd, letterlijk het kamertje voor koetsiers. Die benaming is binnen de familie overgeleverd; in de tot nu toe onderzochte officiële documenten wordt de ruimte slechts als één van de nevenkamers aangeduid.
Ook de toegang tot de ruimtes is nog goed te reconstrueren: vanuit de huisgang bestaan afzonderlijke toegangen tot zowel het restaurant als rechtstreeks tot het kleine kamertje. Het kamertje is bovendien verbonden met de grotere nevenkamer. Zo is de historische indeling in hoofdgelagkamer en twee nevenkamers nog steeds in het gebouw herkenbaar.
De horecavergunning van 1965 beschrijft de ruimtelijke situatie nog preciezer: zes gastenkamers op de tweede verdieping, een 66 m² grote hoofdgelagkamer en een 32 m² grote nevenkamer op de begane grond, een 115 m² grote zaal op de eerste verdieping en een 36 m² groot terras aan de zuidzijde van de herberg.
Ook de naamswijziging is in de documenten van dit jaar rechtstreeks te volgen: in de bedrijfsaanmelding van januari 1965 heet het overgenomen bedrijf nog “Gasthaus und Metzgerei zum ‘Ochsen’”; de horecavergunning van april noemt het al “Goldener Ochsen”.
De documenten tonen bovendien een wijziging van het adres. In oudere vergunningen staat de “Ochsen” nog op Hauptstraße 37; uiterlijk in 1965 luidt het adres al Ailstraße 1. De wijziging vond dus plaats toen Hohenstaufen nog een zelfstandige gemeente was en vóór de inlijving bij Göppingen in 1971. Wanneer straatnaam en huisnummer precies zijn gewijzigd, kan uit de tot nu toe onderzochte stukken nog niet eenduidig worden vastgesteld.
In verband met Wilhelm Raabes roman Christoph Pechlin is de officieel gedocumenteerde zaal bijzonder interessant. Raabe spreekt in 1873 literair al van de Tanzsaal des Ochsen
. De latere vergunningen van 1938 en 1965 tonen onafhankelijk daarvan aan dat er daadwerkelijk een zaal in de Ochsen bestond. Of het bouwkundig exact dezelfde ruimte was, kan met deze documenten alleen niet worden bewezen.
Tot het bezit behoorden vroeger niet alleen een eigen waterput, een varkens-, koeien- en kippenstal en een ruime schuur, maar ook bossen en akkers die het huis van producten uit eigen beheer voorzagen.
De eigen waterput maakte deel uit van die vroegere zelfvoorziening. In het kader van moderne eisen aan hygiëne en voedselveiligheid in levensmiddelenbedrijven werd hij later buiten gebruik gesteld en opgevuld.
Varkens, ossen, runderen, kalveren en schapen werden in het huis geslacht; vleeswaren werden geproduceerd en direct ter plaatse verkocht.
Het aanbod werd aangevuld met melk en zelfgemaakte boter van eigen koeien, verse eieren van eigen kippen, zelfgebakken brood, een eigen distilleerderij en huisgemaakte most uit fruit van de eigen boomgaarden.
De geschiedenis van het huis is ook een geschiedenis van verandering: de eigen landbouw werd in 1960 beëindigd; bossen, weiden en akkers werden vanaf dat moment verpacht of verkocht. Daarmee verschoof het zwaartepunt in de loop van de tijd sterker naar herberg, hotel en slagerij. De uitgebreide ontwikkeling vanaf 1900 wordt beschreven op Geschiedenis vanaf 1900.
Tot de recente huisgeschiedenis behoort ook de huidige beperking van de slagerij. De slagerij is niet afgemeld; de actieve bedrijfsvoering ligt echter om personele redenen stil. Winkelverkoop, productie en slacht vinden tot nader order niet plaats.
Momenteel is er geen verkoop meer – ook niet via het restaurant. Er is evenmin onlineverkoop, partyservice, catering of productie.
Ons restaurant heeft momenteel geen regelmatige openingstijden. Ook de bediening van onze hotelgasten is afhankelijk van beschikbaarheid en personele bezetting. Of er naast dranken ook gerechten worden aangeboden, hangt eveneens af van de beschikbaarheid.
Externe gasten kunnen, afhankelijk van beschikbaarheid en personele bezetting, af en toe en op onregelmatige momenten worden ontvangen. Het restaurant kan daarom ook slechts enkele uren geopend zijn. Of wij geopend zijn, vermelden wij dagelijks op de website; ter plaatse herkent u een actuele opening bovendien aan ons goed zichtbare bord “Geopend” in het raam.
Ons hotel blijft normaal geopend. Ook wanneer wij niet op elk moment restaurantservice kunnen bieden, verwelkomen wij u graag als gast in Hotel Goldener Ochsen.
Direct langs het huis liep vroeger een belangrijke handels- en doorgaande route; ook vandaag leidt de oude weg nog omhoog naar de historisch belangrijke ruïne van de burcht Hohenstaufen.
Een bijzonder literair getuigenis over de “Ochsen” komt uit de 19e eeuw. Wilhelm Raabe situeerde een langer gedeelte van zijn in 1873 verschenen roman Christoph Pechlin in Hohenstaufen. Hij noemt niet alleen het dorp en de burchtberg, maar maakt in het verhaal uitdrukkelijk onderscheid tussen de twee herbergen “Ochsen” en “Lamm”.
Voor onze huisgeschiedenis is dat bijzonder interessant omdat de historische “Ochsen” al lang vóór het verschijnen van de roman in archiefstukken is gedocumenteerd. Raabes tekst is vanzelfsprekend literatuur en geen officiële kroniek. De herhaalde en opvallend concrete vermeldingen laten echter zien hoe de “Ochsen zu Hohenstaufen” in de roman verschijnt als herberg, mogelijke overnachtingsplaats, bruiloftslocatie en plek met een danszaal.
Nog vóór de grote bruiloftsscène noemt Raabe de Ochsen uitdrukkelijk als mogelijke verblijfplaats en verbindt hij de herberg direct met het feest:
„Im Ochsen ist Hochzeit, Musik und Tanz, und hineingucken werde ich jedenfalls“
Nederlandse vertaling: “In de Ochsen is er een bruiloft, muziek en dans, en ik ga er in ieder geval even kijken.”
Wilhelm Raabe, Christoph Pechlin, hoofdstuk 16: originele passage bij Projekt Gutenberg
Vanaf de burchtberg horen de romanfiguren de muziek uit het dorp. Raabe maakt daarbij uitdrukkelijk duidelijk welke van de twee herbergen de locatie van de bruiloft is:
„das Getön der Hochzeit im Ochsen zu Hohenstaufen; – im Ochsen, nicht im Lamm!“
Nederlandse vertaling: “het geluid van de bruiloft in de Ochsen in Hohenstaufen – in de Ochsen, niet in de Lamm!”
Wilhelm Raabe, Christoph Pechlin, hoofdstuk 17: originele passage bij Projekt Gutenberg
In het volgende hoofdstuk zet Raabe de twee herbergen opnieuw tegenover elkaar en noemt hij de zaal van de Ochsen uitdrukkelijk een danszaal:
„Je lustiger und wilder es im Tanzsaal des Ochsen zuging, desto stiller und stummer lag der im Lamm da“
Nederlandse vertaling: “Hoe vrolijker en wilder het eraan toeging in de danszaal van de Ochsen, des te stiller en zwijgzamer lag hij daar in de Lamm.”
Vervolgens beschrijft de roman de zaal van de Ochsen met dansende gasten, bruiloftsgasten en muzikanten. De danszaal is dus niet slechts terloops genoemd, maar vormt een centraal decor van de scène.
Wilhelm Raabe, Christoph Pechlin, hoofdstuk 18: originele passage bij Projekt Gutenberg
Voor de geschiedenis van het logies is Sir Hugh Sliddery bijzonder interessant. Raabe situeert hem duidelijk in de “Ochsen zu Hohenstaufen” en noemt daar bestelde kamers:
„Sir Hugh saß … im Ochsen zu Hohenstaufen, allwo er wieder einmal chambers bespoken hatte“
Nederlandse vertaling: “Sir Hugh zat … in de Ochsen in Hohenstaufen, waar hij opnieuw kamers had besteld.”
Dat chambers bespoken
bij Raabe daadwerkelijk gehuurde of gereserveerde kamers betekent, wordt elders in de roman zelf toegelicht.
Wilhelm Raabe, Christoph Pechlin, hoofdstuk 19:
Sir Hugh en de kamers in de Ochsen
Begripsverklaring in hoofdstuk 10:
“chambers bespoken” bij Projekt Gutenberg
In het volgende hoofdstuk brengt Raabe Sir Hugh opnieuw naar de Ochsen. Hij zit midden tussen het bruiloftsgezelschap; de scène beschrijft onder meer de zaal, de deur, tafels en het podium van de muzikanten.
„Da saß er ganz behaglich zwischen dem Brautvater und dem Küster“
Nederlandse vertaling: “Daar zat hij heel genoeglijk tussen de vader van de bruid en de koster.”
Later verspreidt het tumult zich volgens de roman vanuit de zaal via de trap tot voor het huis. Daardoor wordt de Ochsen een uitzonderlijk aanschouwelijk beschreven locatie in de Hohenstaufen-episode.
Wilhelm Raabe, Christoph Pechlin, hoofdstuk 20: originele passage bij Projekt Gutenberg
Ook de ligging van de beide herbergen ten opzichte van elkaar speelt in het verhaal een rol. Het bruiloftsgezelschap beweegt zich vanuit de Ochsen door de dorpsstraat in de richting van de Lamm:
„die Hochzeitsgesellschaft aus dem Ochsen … die Dorfgasse“
Nederlandse vertaling: “het bruiloftsgezelschap uit de Ochsen … de dorpsstraat”.
Raabe behandelt “Ochsen” en “Lamm” daarmee herhaaldelijk als twee afzonderlijke herbergen die binnen het dorp ruimtelijk op elkaar betrokken zijn.
Wilhelm Raabe, Christoph Pechlin, hoofdstuk 22: originele passage bij Projekt Gutenberg
Wat kan hier historisch uit worden afgeleid? Onze “Ochsen” is in archiefstukken al lang vóór 1873 gedocumenteerd. Raabe noemt in zijn roman uitdrukkelijk een “Ochsen zu Hohenstaufen” en beschrijft die over verschillende hoofdstukken heen met logies, bruiloftsfeest en danszaal. Daarom ligt het voor de hand dat een werkelijke herberg in Hohenstaufen als plaatselijke referentie in het verhaal is verwerkt.
Wat bewijst de roman niet? Een literair werk is geen bouwdossier of horecavergunning. Uit de roman alleen kan daarom bijvoorbeeld niet worden bewezen dat iedere beschreven viering werkelijk heeft plaatsgevonden of dat elk bouwkundig detail exact overeenkomt met de toenmalige werkelijkheid. De vermelding van de “Ochsen zu Hohenstaufen” zelf en de concrete literaire beschrijving zijn echter duidelijk in de tekst terug te vinden.
Meer vroege huisgeschiedenis en archiefbewijzen vindt u op onze uitgebreide geschiedenis vóór 1900.
Beleef onze levende huisgeschiedenis ter plaatse. Voor vragen, aankomst of een kamerreservering geldt: reserveringen en aankomstafspraken worden uitsluitend telefonisch en in het Duits behandeld. Voor algemene vragen kunt u ook de Nederlandse contactpagina gebruiken.